# Getijdenenergie: hoe het werkt en wat het in Nederland oplevert > Getijdenenergie haalt stroom uit de beweging van eb en vloed. Hoe het werkt, waarom de opwek voorspelbaar is, en waarom de Zeeuwse projecten tussen 2019 en 2023 zijn stilgevallen. ## Stroom uit eb en vloed is tot op de minuut te voorspellen. In Nederland ligt de ontwikkeling voorlopig stil. Getijdenenergie is stroom uit de beweging van eb en vloed. Twee keer per etmaal komt het water op en twee keer zakt het weer, en in de uren daartussen stroomt er een enorme massa water langs de kust. Turbines onder water halen daar energie uit, net als een windmolen dat uit lucht doet. ## Hoe het werkt Er zijn twee manieren. De eerste is een stuwdam in een zeearm: bij vloed loopt het bekken vol, bij eb stroomt het water er via turbines weer uit. De tweede is een vrijstaande turbine in een stroomgeul of in de opening van een dam, zonder dat er water wordt opgesloten. Die tweede vorm grijpt minder in op het gebied en is de vorm waarmee in Nederland is geëxperimenteerd. Water is ongeveer achthonderd keer zo zwaar als lucht. Een getijdenturbine kan daardoor bij lage stroomsnelheid en met kleine wieken toch flink wat vermogen leveren. ## Het grote voordeel: het is te voorspellen Wanneer het waait en hoeveel de zon schijnt, weet je pas een paar dagen vooruit. Het getij ligt vast in de stand van maan en zon en is jaren van tevoren op de minuut uit te rekenen. Voor het beheer van het elektriciteitsnet is dat waardevol, omdat de opwek precies in te plannen is. Dat betekent niet dat er altijd stroom komt. Rond hoog- en laagwater staat het water vrijwel stil en levert een turbine niets. Per etmaal zijn er ruwweg vier periodes waarin het hard genoeg stroomt. Die momenten verschuiven elke dag ongeveer vijftig minuten, dus ze vallen niet altijd samen met de vraag. ## Waar het al op grote schaal draait De oudste grote centrale staat in Frankrijk, in de monding van de Rance bij Saint-Malo. Die draait sinds 1966 en heeft een vermogen van 240 megawatt. Lange tijd was het de grootste ter wereld, tot Zuid-Korea in 2011 het Sihwa-meer in gebruik nam met 254 megawatt. Beide zijn stuwdammen, en beide hebben de waterhuishouding van het gebied blijvend veranderd. ## Wat er in Zeeland is geprobeerd Het getijverschil langs onze kust is bescheiden: in het noorden ongeveer anderhalve meter, in Zeeland rond de vier meter. Voor een stuwdam is dat te weinig. In de nauwe openingen van de deltawerken wordt het water wel samengeperst, en daar stroomt het hard genoeg. Daar is het ook geprobeerd. In 2015 hing een consortium van Zeeuwse bedrijven vijf turbines tussen twee pijlers van de Oosterscheldekering. Die leverden stroom voor ongeveer duizend huishoudens. Het project kostte 12 miljoen euro, waarvan 4 miljoen subsidie. Technisch ging het goed: volgens de bouwer draaide de installatie betrouwbaar, had ze nauwelijks onderhoud nodig en waren er geen nadelige gevolgen voor de natuur. Verder kwam het niet. - In 2019 wees Rijkswaterstaat een plan af om veel meer turbines in de kering te hangen. De reden: dat zou de faalkans van de stormvloedkering vergroten, en de gevolgen voor de zandhonger in de Oosterschelde waren onvoldoende onderzocht. - In november 2022 schrapte de minister van Infrastructuur en Waterstaat de geplande getijdencentrale in de doorlaat van de Brouwersdam. Te duur, luidde het oordeel. - In oktober 2023 haalde de bouwer de turbines uit de Oosterscheldekering weg en verlegde het bedrijf zijn werk naar het Verenigd Koninkrijk. Het was in Nederland twee keer failliet gegaan en noemde de subsidie op getijdenenergie te laag. In de woorden van de woordvoerder: de politieke wil ontbrak. ## Wat er in theorie in zit De potentie is wel doorgerekend. Zou de hele Oosterscheldekering worden volgehangen met turbines, dan gaat het volgens de bouwer om ongeveer 80 megawatt, genoeg voor 80.000 huishoudens. Onderzoeksbureau CE Delft kwam voor alle Nederlandse waterwerken samen uit op ongeveer 100 megawatt, goed voor bijna 1 petajoule per jaar. Dat is een fractie van wat Nederland verbruikt, en daarin zit de kern van het probleem. Getijdenenergie kan hier nooit een dragende bron worden. Bij elke afweging over subsidie en ruimte legt het af tegen wind en zon, die per geïnvesteerde euro veel meer opleveren. De techniek werkt; de businesscase is wat ontbreekt. ## De nadelen Zout water en een constante stroming zijn hard voor techniek, en onderhoud onder water kan alleen bij stilstaand tij. Daarnaast zit een turbine in een route die vissen en zeezoogdieren gebruiken, en verandert hij de stroming in een gebied dat vaak beschermd natuurgebied is. In Zeeland speelde bovendien iets dat elders niet geldt: de deltawerken zijn in de eerste plaats waterkeringen, en alles wat de betrouwbaarheid daarvan raakt, weegt zwaarder dan de opbrengst. ## Niet hetzelfde als golfenergie of blauwe energie Drie vormen van energie uit water worden vaak door elkaar gehaald. Getijdenenergie gebruikt de stroming van eb en vloed. Golfenergie gebruikt de op- en neergaande beweging van golven, die door wind wordt veroorzaakt en dus net zo onvoorspelbaar is als de wind zelf. Blauwe energie ontstaat op de plek waar zoet en zout water samenkomen, zoals bij de Afsluitdijk, en werkt met membranen in plaats van met turbines. Waterkracht in de klassieke zin werkt weer anders en heeft hoogteverschil nodig. Hoe dat zit, staat in de uitleg over de [waterkrachtcentrale](https://www.energievergelijker.nl/energie-informatie/verklarende-woordenlijst/w/waterkrachtcentrale "Waterkrachtcentrale"). Een overzicht van alle bronnen staat op de pagina over [duurzame energie](https://www.energievergelijker.nl/energie-informatie/duurzame-energie "Duurzame energie"), en wat er in de laboratoria gebeurt lees je bij het [energieonderzoek in Nederland en daarbuiten](https://www.energievergelijker.nl/energie-informatie/onderzoek-nationaal "Energieonderzoek"). De feiten over de Zeeuwse projecten komen uit berichtgeving van Omroep Zeeland uit 2019, 2022 en 2023. De potentieberekening komt van CE Delft.