Duurzame energie in Nederland

Duurzame energie komt uit bronnen die niet opraken: de zon, de wind, de warmte in de bodem en het water. In 2025 kwam 22,7 procent van alle energie die Nederland verbruikte uit zulke bronnen, blijkt uit de voorlopige cijfers van het CBS. Hieronder staat per bron wat het is, hoe ver het in Nederland is, en wat je er als huishouden van merkt.

Duurzaam, hernieuwbaar, groen: wat de woorden betekenen

Duurzaam en hernieuwbaar worden door elkaar gebruikt en betekenen in de praktijk hetzelfde: energie uit een bron die zichzelf aanvult. Zonlicht, wind en stromend water horen daarbij. Aardgas, olie en kolen niet, want daar is de voorraad eindig.

Groene stroom is iets anders. Dat is een leveringsproduct, geen natuurkundig verschijnsel. Uit het stopcontact komt altijd dezelfde mix van alles wat op dat moment op het net staat. Wat je leverancier verkoopt, is de garantie dat er ergens evenveel duurzame stroom is opgewekt als jij verbruikt. Die garantie heet een Garantie van Oorsprong, afgekort GvO, en die wordt per opgewekte megawattuur uitgegeven.

Het verschil zit in de herkomst van die certificaten. Een leverancier kan GvO’s kopen van een Noorse waterkrachtcentrale die er al dertig jaar staat, of van een Nederlands windpark dat mede door zijn klanten wordt gefinancierd. Beide mogen groene stroom heten. Wil je dat je geld naar Nederlandse opwek gaat, let dan in de voorwaarden op de herkomst van de GvO’s.

Waar Nederland nu staat

Van het totale energieverbruik in 2025 kwam volgens het CBS 22,7 procent uit hernieuwbare bronnen. Verdeeld over de bronnen zag dat er zo uit:

• biomassa: 7,8 procent
• wind: 6,8 procent
• zon: 5,3 procent
• warmtepompen: 1,9 procent
• overig: 0,9 procent

Dat biomassa bovenaan staat, is vaak onverwacht. Het komt doordat deze cijfers over alle energie gaan, dus ook over warmte en brandstof voor vervoer, en niet alleen over stroom. Bij elektriciteit alleen liggen wind en zon ruim voor.

Zonne-energie

Zonnepanelen zetten licht rechtstreeks om in elektriciteit. Een zonneboiler doet iets anders: die verwarmt water met de warmte van de zon en verlaagt daarmee je gasverbruik in plaats van je stroomverbruik.

Voor huishoudens verandert er per 1 januari 2027 iets wezenlijks. Dan stopt de salderingsregeling, waarmee je teruggeleverde stroom nu nog mag wegstrepen tegen je verbruik. Daarna krijg je van je leverancier een terugleververgoeding voor alle stroom die je het net op stuurt. Tot 2030 moet die vergoeding minimaal de helft zijn van het kale leveringstarief.

De rekensom draait daarmee om. Stroom die je zelf opwekt en meteen gebruikt, blijft belastingvrij en is dus het meest waard. Stroom die je teruglevert, levert minder op dan hij je kost als je hem later terugkoopt. Dat maakt het interessanter om je verbruik naar de middag te verplaatsen, bijvoorbeeld met de wasmachine, de warmtepomp of het laden van een auto. Een thuisbatterij of een dynamisch contract kan daarbij helpen, maar of dat uit kan hangt af van je verbruikspatroon.

Op de aanschaf van zonnepanelen voor woningen geldt sinds 2023 het btw-tarief van 0 procent, zodat je de btw niet meer hoeft terug te vragen bij de Belastingdienst.

Windenergie

Een windturbine zet de beweging van lucht om in elektriciteit. Nederland doet dat op land en op zee, en op zee gaat het inmiddels om de grootste aantallen.

Er staat ongeveer 4,5 gigawatt aan windvermogen op de Noordzee. Dat levert bijna 16 procent van de elektriciteit voor huishoudens en bedrijven. De planning is om rond eind 2032 op ongeveer 21 gigawatt te zitten, al verloopt de uitbreiding moeizamer dan gedacht: de aanbestedingen voor nieuwe parken trokken de afgelopen jaren weinig of geen bieders.

Een eigen windmolen in de tuin is voor vrijwel niemand een serieus alternatief. Kleine turbines leveren een fractie van wat een huishouden verbruikt, ze hebben vrije aanstroming nodig en in bebouwd gebied is die er zelden. Voor eigen opwek bij huis zijn zonnepanelen in vrijwel alle gevallen de logische keuze.

Aardwarmte

Bij aardwarmte, ook geothermie genoemd, wordt warm water opgepompt uit een laag op ruwweg anderhalve tot drie kilometer diepte. Boven de grond staat de warmte af aan een warmtenet, waarna het afgekoelde water via een tweede put terug de bodem in gaat.

Nederland telt ongeveer dertig aardwarmtelocaties. Het grootste deel daarvan verwarmt kassen in de glastuinbouw. Daarnaast komen er projecten bij die woonwijken en industrie op een warmtenet aansluiten.

Verwar aardwarmte niet met een bodemwarmtepomp bij een woning. Die haalt warmte uit de eerste tientallen meters bodem en heeft stroom nodig om die warmte bruikbaar te maken. Aardwarmte gaat over diepe boringen en levert warmte voor hele wijken of gebieden tegelijk.

Biomassa

Biomassa is energie uit organisch materiaal: resthout, snoeiafval, mest, gft en reststromen uit de landbouw en de voedingsindustrie. Het wordt verbrand voor warmte en stroom, of vergist tot groen gas.

In de statistiek is biomassa de grootste post, en tegelijk de meest omstreden. De discussie gaat over de CO2-boekhouding: bij verbranding komt koolstof vrij die pas over tientallen jaren weer is vastgelegd door nieuwe aanplant. Daarnaast spelen luchtkwaliteit en de herkomst van het hout een rol.

Dat heeft het beleid veranderd. Voor houtige biomassa worden geen nieuwe subsidies meer verstrekt via de SDE++. Vergisting van mest en gft, waarbij groen gas ontstaat, ligt minder gevoelig en groeit wel door.

Water

Waterkracht heeft hoogteverschil nodig, en dat heeft Nederland nauwelijks. Er staan een paar centrales in de Maas en de Rijn, samen goed voor een klein deel van de opwek. Hoe zo’n installatie werkt, staat in de uitleg over de waterkrachtcentrale.

Kansrijker voor een land aan zee is energie uit eb en vloed. Die stroming is te voorspellen, wat een voordeel is ten opzichte van zon en wind. In Zeeland is er de afgelopen jaren op kleine schaal mee geëxperimenteerd, met wisselende resultaten. Meer daarover lees je op de pagina over getijdenenergie.

Warmtekrachtkoppeling: geen bron, maar rendement

Warmtekrachtkoppeling, meestal afgekort tot WKK, is geen duurzame bron. Het is een manier om meer uit dezelfde brandstof te halen. Een gewone elektriciteitscentrale gooit het grootste deel van de warmte weg via de koeltoren. Een WKK vangt die warmte op en gebruikt hem voor stadsverwarming of voor een productieproces.

In Nederland staan de meeste WKK’s in de glastuinbouw. Kwekers stoken gas voor warmte en CO2 voor de gewassen, en leveren de stroom die daarbij ontstaat aan het net. Zolang er gas in gaat, blijft het een fossiele installatie, alleen met een hoger rendement dan losse opwek van warmte en stroom.

Wat je er zelf mee kunt

Drie dingen bepalen hoe duurzaam jouw energie is: wat je verbruikt, wat je zelf opwekt en wat je inkoopt.

Voor het inkopen kijk je naar de herkomst van de GvO’s in de voorwaarden van een contract. Voor eigen opwek staat op de pagina over zelf energie opwekken wat er bij komt kijken. En omdat elke kilowattuur die je niet gebruikt de goedkoopste is, helpt het om eerst te weten waar je verbruik zit: dat reken je uit bij energieverbruik berekenen, en wat je aan je woning kunt doen staat onder energie besparen.

Welke technieken op dit moment in de laboratoria worden ontwikkeld, van perovskiet-zonnecellen tot kernfusie, staat in het overzicht van het energieonderzoek in Nederland en daarbuiten.

Cijfers over het aandeel hernieuwbare energie komen van het CBS (voorlopige cijfers over 2025). Cijfers over wind op zee en over de salderingsregeling komen van de Rijksoverheid.