Energieprijzen blijven naar verwachting hoog, maar 2022 is het niet

Een kuub gas kost op 27 oktober 2026 gemiddeld € 1,76, als je bij de 19 leveranciers in onze vergelijker telkens het goedkoopste contract neemt. Begin januari 2026 was dat nog € 1,17. Stroom ging in dezelfde periode van € 0,23 naar € 0,32 per kWh. Bij een verbruik van 2.250 kWh stroom en 950 m³ gas komt dat neer op ongeveer € 750 extra per jaar aan verbruikskosten, als deze tarieven een heel jaar zouden gelden. Dit is een rekenvoorbeeld; wat je werkelijk betaalt, hangt af van je contract en je verbruik. De actuele tarieven per leverancier vind je op onze pagina's over gasprijzen en stroomprijzen.

Het gastarief ligt daarmee ook boven de € 1,45 per m³ die in 2023 gold als prijsplafond voor huishoudens, tot een verbruik van 1.200 m³ per jaar. Dat is vooral een referentiepunt: het prijsplafond was een tijdelijke overheidsmaatregel. Op de groothandelsmarkt TTF kostte het contract voor levering in de volgende maand op 27 oktober 2026 ongeveer € 95 per megawattuur. Sinds half oktober is de prijs gestegen van ongeveer € 85 naar dit niveau, het hoogste sinds december 2022.

Bij die cijfers denken veel mensen meteen aan 2022. In oktober 2022 betaalden nieuwe klanten volgens cijfers van het CBS gemiddeld ongeveer € 3,27 per m³ gas en € 0,73 per kWh stroom. Gas kost in ons overzicht nu iets meer dan de helft daarvan, stroom iets minder dan de helft. Het CBS keek naar het gemiddelde tarief van nieuwe contracten, wij naar het goedkoopste contract per leverancier; de vergelijking is daarom een indicatie. Op de beurs kostte het maandcontract op 26 augustus 2022 € 339,20 per megawattuur; de prijs van nu is iets meer dan een kwart daarvan.

Mijn verwachting: energie blijft de komende jaren duurder dan we voor 2021 gewend waren, maar een crisis zoals in 2022 ligt niet voor de hand. Er is ook een verschil tussen dure energie en een tekort aan energie. Op dit moment is gas duur, maar het is er wel. Hieronder leg ik uit waarom ik dat denk, en wat het voor je rekening betekent.

Waarom de situatie anders is dan in 2022

De crisis van 2022 begon al in 2021. Een deel van de Nederlandse gasopslag was aan het begin van die winter minder gevuld dan in eerdere jaren. In de opslag Bergermeer in Noord-Holland mocht het Russische Gazprom 19,6 van de 48,2 terawattuur aan opslagruimte gebruiken. Volgens het kabinet maakte Gazprom daar in de aanloop naar die winter, anders dan in eerdere jaren, niet of nauwelijks gebruik van. Ook de rest van Bergermeer was door de hoge prijzen maar matig gevuld. Tegelijk trok de vraag naar vloeibaar gas (LNG) wereldwijd aan, en na de Russische inval in Oekraïne viel een groot deel van de Russische aanvoer weg. Europa moest in korte tijd een andere leverancier vinden voor een groot deel van zijn gas.

Die situatie is nu anders. Nederland krijgt geen Russisch pijpleidinggas meer en heeft sinds 2022 extra capaciteit om LNG per schip binnen te halen, onder meer in de Eemshaven. Gas komt nu uit Noorwegen, de Verenigde Staten en andere landen. Ook het gasverbruik is lager dan voor de crisis, onder meer doordat de industrie minder gas gebruikt en huishoudens hun woning beter isoleren of overstappen op een warmtepomp.

Bij het vullen van de gasopslagen heeft de overheid in 2026 ingegrepen. Toen marktpartijen in de zomer van 2026 te weinig gas opsloegen, kreeg het publieke energiebedrijf EBN een vultaak. Op 20 oktober 2026 waren de Nederlandse opslagen voor 65,5 procent gevuld, boven het verlaagde Europese doel voor Nederland van 64 procent. Dat doel lag eerder hoger. Gasunie waarschuwde in augustus 2026 dat Nederland zonder extra maatregelen niet voldoende is voorbereid op een van de strengste winters van de afgelopen dertig jaar, al betekent dat volgens Gasunie niet per se een tekort. In de winter komt er ook gas binnen via pijpleidingen en LNG-schepen.

Meer leveranciers en meer importroutes maken de aanvoer zekerder. Goedkoper wordt gas er niet vanzelf van.

Waarom de gasprijs hoog kan blijven

Europa haalt nu veel meer gas per schip. Daarmee concurreert Europa met andere regio's, vooral Azië, om het LNG dat beschikbaar is. De Europese gasprijs kan daardoor oplopen als de vraag elders stijgt of het aanbod onder druk staat.

In 2026 was daar een voorbeeld van. In januari 2026 kostte gas op de beurs gemiddeld minder dan € 28 per megawattuur. Begin maart liep de prijs binnen enkele dagen op tot ongeveer € 56, toen de oorlog rond Iran de LNG-export uit de Golfregio grotendeels stillegde. Na een terugval in het voorjaar steeg de prijs vanaf de zomer verder.

Nederland kan ook geen beroep meer doen op het grote Groningenveld. Dat is op 19 april 2024 definitief gesloten, na jaren van aardbevingen en schade aan tienduizenden huizen. Hoeveel die sluiting bijdraagt aan de huidige prijs, kan niemand betrouwbaar zeggen. Nederland wint nog wel gas uit kleinere velden en beschikt over gasopslagen, maar is voor het grootste deel van zijn gas afhankelijk van import.

De opslagen moeten bovendien elk jaar opnieuw worden gevuld. Is gas duur op het moment dat de voorraden worden ingekocht, dan kan dat later doorwerken in de tarieven. Hoeveel en wanneer je daarvan merkt, hangt onder meer af van de inkoopstrategie van je leverancier en je contract.

Ook zonder gasaansluiting betaal je mee

Wie van het gas af is, denkt misschien dat de gasprijs hem niet meer raakt. Dat klopt niet helemaal. Als het weinig waait en de zon niet schijnt, zijn gascentrales nodig om genoeg stroom te leveren. Op zulke momenten bepaalt de duurste centrale die nog nodig is de prijs op de stroommarkt, en dat is vaak een gascentrale. Een hoge gasprijs maakt dan ook stroom duurder.

Dat zien we terug in de tarieven. Stroom is sinds begin januari ruim een derde duurder geworden; gas de helft.

Gas bepaalt de stroomprijs niet altijd. Op zonnige en winderige dagen ligt de prijs veel lager, soms zelfs onder nul. Meer zon, wind en opslag kunnen ervoor zorgen dat gascentrales op minder momenten nodig zijn en minder vaak de stroomprijs bepalen. Ook de vraag naar stroom, import en de capaciteit van het net spelen daarbij mee.

Stadsverwarming wordt ook duurder

Ook bewoners met stadsverwarming krijgen met de gasprijs te maken. De maximale warmtetarieven die de ACM voor 2027 vaststelt, zijn gekoppeld aan de prijs van vaste gascontracten. Op basis van de eerste meting in september verwacht de ACM dat een gemiddeld huishouden op een warmtenet ongeveer 25 procent meer gaat betalen, en meer als de gasprijs verder stijgt. Wat je uiteindelijk betaalt, hangt af van de tarieven van je warmteleverancier en je verbruik. Overstappen naar een andere warmteleverancier kan op een warmtenet niet.

Waarom we niet snel van het gas af zijn

De logische vraag is dan: waarom stappen we niet sneller over op stroom? Dat kost tijd, en op meer plekken dan je zou denken.

Het stroomnet zit in grote delen van Nederland vol. Bedrijven wachten soms jaren op een nieuwe of zwaardere aansluiting, en ook nieuwe zonneparken en batterijen kunnen niet overal worden aangesloten. De aanleg van grote elektriciteitsinfrastructuur duurt volgens RVO gemiddeld acht tot twaalf jaar, van verkenning tot aansluiting.

Dat betekent niet dat verduurzaming overal stilligt. Een warmtepomp of laadpaal past in veel woningen op de bestaande aansluiting, en de gevolgen verschillen sterk per regio. Een fabriek die op gas draait of een slecht geïsoleerd huis uit 1930 stap je alleen niet in één jaar over. Dat kost geld, er moet een alternatief zijn dat werkt en vaak moet het gebouw of het proces worden aangepast.

Gas houdt daarom nog jaren een rol, in de verwarming en in de stroomvoorziening. Wanneer Nederland zonder kan, durf ik niet te zeggen. Wie dat wel met een jaartal doet, is optimistischer dan de feiten toelaten.

Wat het betekent voor je rekening

Niet iedereen merkt de hogere prijzen op hetzelfde moment. Dat hangt af van je contract:

• Vast contract: je betaalt de afgesproken prijs tot het einde van de looptijd. Je merkt de stijging pas als je contract afloopt en je een nieuw aanbod krijgt.

• Variabel contract: de leverancier past de tarieven aan op momenten die hij zelf vaststelt, en moet een wijziging vooraf aankondigen. Bij veel variabele contracten zie je de stijging nu al.

• Dynamisch contract: de prijs voor stroom kan per kwartier veranderen en de gasprijs per dag. Je merkt veranderingen op de markt daardoor sneller, zowel stijgingen als dalingen.

Meer over de verschillen lees je op onze pagina vast, variabel of dynamisch.

De beursprijs is maar een deel van wat je betaalt. Daarbovenop komen de marge en kosten van de leverancier, de energiebelasting, btw en de netbeheerkosten. Belastingen en netbeheerkosten veranderen niet rechtstreeks mee met de beursprijs, al kunnen die kosten zelf ook stijgen of dalen. Daardoor werkt een verandering op de gasbeurs niet één op één door in je totale energierekening.

Voor huishoudens met weinig financiële ruimte kan ook een kleinere stijging al zwaar zijn. Hetzelfde geldt voor bedrijven die veel energie gebruiken, zoals tuinders en bakkers. Energie kan er volop zijn en toch voor een deel van de mensen moeilijk te betalen zijn.

Wat kun je zelf doen? Kijk wanneer je contract afloopt en wat je nu betaalt. Vergelijk dat met het aanbod van dit moment, en let daarbij ook op de looptijd en de opzegvoorwaarden. En elke kuub die je niet verbruikt, hoef je niet te betalen. Isoleren en zuiniger stoken leveren bij hoge prijzen meer op dan bij lage.

Bescherm kwetsbare huishoudens voordat de volgende schok komt

Sinds 2022 is de gasvoorziening in Nederland grondig veranderd. We zijn minder afhankelijk van één leverancier, de overheid houdt de opslag in de gaten en we gebruiken minder gas. De prijs van ons gas wordt nu wel op een wereldmarkt bepaald, en zolang we gas nodig hebben voor warmte en voor stroom, blijven we gevoelig voor wat daar gebeurt.

Ik verwacht daarom geen terugkeer naar de prijzen van voor 2021, en ook geen herhaling van 2022. Dat betekent niet dat een nieuwe prijsschok uitgesloten is. Wel is de uitgangssituatie anders dan in 2022.

Mijn belangrijkste punt: regel de steun voor huishoudens die hun energierekening moeilijk kunnen betalen op tijd, zodat die klaarstaat als de prijzen weer hard oplopen. In 2022 werd het prijsplafond pas aangekondigd toen de prijzen al maanden hoog waren.

Daar horen ook huishoudens met een middeninkomen bij. Een gezin met een modaal inkomen in een slecht geïsoleerd huis kan bij hoge prijzen net zo goed in de knel komen. Het Noodfonds Energie helpt in de winter van 2026 op 2027 huishoudens met een inkomen tot 200 procent van het sociaal minimum, als hun energiekosten minstens 8 of 10 procent van dat inkomen zijn. Wie net boven die inkomensgrens zit, krijgt niets, ook als de energierekening een even groot deel van het inkomen opslokt. Ik vind dat het fonds bij die drempel meer moet kijken naar hoe zwaar de rekening drukt. Een geleidelijke overgang boven de 200 procent, waarbij de energiequote zwaarder telt, zou die harde grens kunnen verzachten.

Haal meer uit het stroomnet dat er al ligt

Daarnaast moet het stroomnet sneller worden uitgebreid en slimmer worden gebruikt. Ook de netbeheerders willen het stroomverbruik beter over de dag spreiden. Zij hebben de ACM voorgesteld om de netbeheerkosten voor huishoudens vanaf 1 januari 2029 te laten afhangen van het moment waarop je stroom gebruikt: lager als het net rustig is, hoger als het druk is. De ACM heeft daarover op 23 oktober 2026 een ontwerpbesluit gepubliceerd en wil nog in 2026 een definitief besluit nemen. Meer uitleg lees je bij tijdsafhankelijke nettarieven.

Zo'n tarief beloont bijvoorbeeld een laadpaal of warmtepomp die vooral draait als het net rustig is, in plaats van tijdens de drukke avonduren. Een ander voorbeeld zijn bedrijven op een bedrijventerrein die hun aansluitingen samen gebruiken en hun verbruik op elkaar afstemmen, zodat er meer past op hetzelfde net.

Ik zou ook meer werk maken van opwek en opslag dicht bij de plek waar de stroom wordt gebruikt. Een buurtbatterij kan overdag de zonnestroom uit de wijk opslaan en die 's avonds weer afgeven. Daardoor worden de pieken op het lokale net kleiner, en kan een netbeheerder een verzwaring soms uitstellen. De gasprijs gaat van al deze maatregelen niet omlaag. Huishoudens en bedrijven worden er wel minder kwetsbaar door, zolang gas nog de prijs bepaalt.

Over de cijfers: de consumententarieven komen uit het tarievenoverzicht van Energievergelijker.nl: per leverancier het goedkoopste contract, vast of variabel, bij 19 leveranciers, inclusief energiebelasting en btw, zonder vaste kosten en kortingen; elke leverancier telt even zwaar mee. Peildata begin januari en 27 oktober 2026. Het rekenvoorbeeld gaat uit van het standaardverbruik van de vergelijker: 2.250 kWh stroom en 950 m³ gas. Overige bronnen: CBS (tarieven nieuwe contracten oktober 2022), Rijksoverheid (TTF-prijs augustus 2022, prijsplafond, Groningenveld), antwoorden op Kamervragen over de gasopslag Bergermeer (2022), Rijksoverheid (voorwaarden Noodfonds Energie, 29 september 2026), ICE Endex via Trading Economics (TTF, 27 oktober 2026), EBN en Gasunie (gasopslag), ACM (warmtetarieven, dynamische contracten, ontwerpbesluit tijdsafhankelijke nettarieven), Netbeheer Nederland (tariefvoorstel) en RVO (netcongestie). Zo doen wij onderzoek.