Blauwe energie

Blauwe energie is elektriciteit die wordt opgewekt uit het verschil in zoutgehalte tussen zoet en zout water. De techniek heet ook wel osmose-energie en wordt in Nederland tot nu toe vooral op proefschaal onderzocht.

Het principe: energie uit een zoutverschil

Waar een rivier in zee uitmondt, komen twee waterstromen samen met een sterk verschillend zoutgehalte. Dat verschil vertegenwoordigt energie. Om er stroom van te maken worden twee technieken onderzocht.

• Omgekeerde elektrodialyse (RED). Zoet en zout water stromen langs elkaar, gescheiden door ionselectieve membranen. Natrium- en chloride-ionen bewegen door die membranen, waardoor een kleine elektrische spanning ontstaat. Door veel membraanparen in een zogeheten stack achter elkaar te schakelen, wordt daar bruikbare elektriciteit van gemaakt.
• Drukvertraagde osmose (PRO). Zoet water trekt door een membraan naar de zoute kant. Daar loopt de druk op, en die druk kan een turbine aandrijven.

Anders dan bij stroom uit wind of stroom uit zonlicht is de aanvoer niet afhankelijk van het weer of van het seizoen: zoet rivierwater blijft dag en nacht de zee in stromen. Bij het opwekken zelf komt geen CO2 vrij.

Waar het in Nederland is beproefd

De bekendste locatie is Breezanddijk op de Afsluitdijk, waar het zoete water van het IJsselmeer en het zoute water van de Waddenzee elkaar ontmoeten. Daar staat een proefinstallatie van het bedrijf REDstack, die op 26 november 2014 officieel in gebruik is genomen door koning Willem-Alexander.

Er was ook een tweede demonstratielocatie voorzien bij Katwijk, bij de plek waar het Rijnlandse boezemwater op zee wordt geloosd. Dat traject is niet doorgezet: de betrokken partijen besloten de intentieverklaring per 1 april 2020 niet te verlengen.

Stand van zaken

Blauwe energie is nog geen techniek die op commerciële schaal stroom levert. De installatie op de Afsluitdijk is een onderzoeks- en demonstratieopstelling; opschaling naar een grotere centrale is meermaals aangekondigd, maar tot nu toe niet gerealiseerd. In februari 2025 lieten de betrokkenen weten dat de locatie op de Afsluitdijk in gebruik blijft voor het doorontwikkelen van membraanstacks, terwijl de productie van die stacks naar een fabriek in Heerenveen verhuist (peildatum: februari 2025).

In de statistieken over energie uit hernieuwbare bronnen komt blauwe energie dan ook niet als aparte post terug; het aandeel in de Nederlandse energievoorziening is verwaarloosbaar. Als je nu een contract met stroom uit duurzame bronnen afsluit, bestaat die stroom in de praktijk dus uit wind, zon, water en biomassa, en niet uit osmose.

Bronnen: Het Koninklijk Huis, De Afsluitdijk (Rijkswaterstaat en provincies Noord-Holland en Fryslân), Waddenfonds, Hoogheemraadschap van Rijnland.