Thermostaat

Een thermostaat meet de binnentemperatuur en stuurt op basis daarvan je verwarmingssysteem aan. Er zijn grofweg drie soorten: aan/uit-thermostaten, klokthermostaten en slimme thermostaten.

Hoe een thermostaat werkt

Je stelt een gewenste temperatuur in. Een sensor in het apparaat vergelijkt de gemeten temperatuur met die instelling en geeft een warmtevraag door aan de warmteopwekker zodra het te koud wordt. Is de ingestelde temperatuur bereikt, dan valt de warmtevraag weg. Dat werkt hetzelfde bij een cv-ketel als bij een warmtepomp of een afleverset van een warmtenet.

Aan/uit en klok

De eenvoudigste thermostaat kent maar twee standen: warmte vragen of niet. Je draait of drukt zelf de temperatuur omhoog en omlaag.

Een klokthermostaat voegt daar een tijdschema aan toe. Je programmeert per dagdeel welke temperatuur je wilt, bijvoorbeeld lager als je overdag weg bent en warmer tegen de tijd dat je thuiskomt. Veel klokthermostaten kunnen ook per weekdag een ander schema volgen.

Slimme thermostaat

Een slimme thermostaat is een klokthermostaat met een internetverbinding. Wat je daarmee wint, verschilt per model:

• bediening op afstand via een app op je telefoon;
• schema's die zich aanpassen aan je gewoontes of aan je locatie;
• inzicht in wanneer de verwarming heeft gedraaid en hoelang;
• koppeling met sensoren per kamer of met andere apparaten in huis.

Belangrijk om te weten: een slimme thermostaat geeft je officiële meterstanden niet door aan je leverancier. Het apparaat zit op je verwarming, niet op je gas- of elektriciteitsmeter. Het doorgeven van meterstanden gebeurt door jezelf of automatisch via je slimme meter. Verbruiksinzicht in een thermostaat-app is dus een schatting van je verwarmingsgedrag, geen officiële meterstand.

Thermostaat en warmtepomp

Bij een warmtepomp hoort een andere manier van regelen dan bij een gasketel. Een warmtepomp werkt het efficiëntst met een lage aanvoertemperatuur en een gelijkmatige, continue afgifte. Grote nachtverlagingen passen daar meestal slecht bij: 's ochtends is er dan veel vermogen nodig om het huis snel op te warmen, en juist dan valt het rendement terug of springt de elektrische bijverwarming aan.

Het advies van Milieu Centraal is daarom om de temperatuur bij een warmtepomp zo constant mogelijk te houden en met kleine stappen te werken. Controleer bij aanschaf ook of je bestaande thermostaat geschikt is voor het toestel; niet elke thermostaat kan een warmtepomp goed aansturen.

Thermostaat en radiatorknoppen

De thermostaat regelt de temperatuur van één ruimte, meestal de woonkamer. Wat er in de rest van het huis gebeurt, bepaal je met de kranen op de radiatoren. Een thermostaatknop op een radiator houdt de temperatuur in die kamer op een ingestelde waarde en sluit af zodra die bereikt is.

Die twee werken samen: zolang de hoofdthermostaat geen warmte vraagt, blijven ook de andere radiatoren koud. Zet je de thermostaatkamer dus lager, dan koelt de rest van het huis mee af. Dat is meestal precies de bedoeling, maar het is goed om te weten waar de regeling begint.

Waar let je op bij de keuze?

Kijk eerst naar je warmteopwekker en de gebruikte aansturing, dan pas naar de functies. Sommige toestellen werken met een aan/uit-signaal, andere met een modulerende aansturing waarbij de ketel of warmtepomp op deellast kan draaien; niet elke thermostaat ondersteunt beide.

Een thermostaat verlaagt je verbruik overigens niet uit zichzelf. De winst zit in het schema dat je instelt en in het niet onnodig verwarmen van ruimtes die je niet gebruikt. Een eenvoudige klokthermostaat die goed is ingesteld, doet daarin niet onder voor een dure slimme variant die op de standaardinstellingen blijft staan.

Bronnen: Milieu Centraal. Geraadpleegd september 2026.