Laatst bijgewerkt op: 07 september 2026
Fossiele brandstoffen
Fossiele brandstoffen zijn brandstoffen die over miljoenen jaren zijn ontstaan uit resten van planten en dieren. De bekendste zijn aardgas, aardolie en steenkool; ze bevatten koolstof en leveren energie wanneer ze worden verbrand.
Welke soorten er zijn
| Brandstof | Ontstaan uit | Vooral gebruikt voor |
|---|---|---|
| Aardgas | Organisch materiaal onder hoge druk en temperatuur | Verwarming, koken, industrie, elektriciteitsproductie |
| Aardolie | Resten van zeeleven op de bodem van oude zeeën | Benzine, diesel, kerosine, kunststoffen |
| Steenkool | Veenlagen uit onder meer het Carboon | Elektriciteitsproductie, staal- en cementindustrie |
Waarom ze niet hernieuwbaar zijn
De vorming van deze brandstoffen duurt miljoenen jaren. Op menselijke tijdschaal wordt de voorraad dus niet aangevuld: wat wordt opgestookt, komt niet terug. Dat is het kernverschil met bronnen als zon, wind en water, die zichzelf voortdurend vernieuwen. Energie uit fossiele bronnen heet daarom ook wel grijze stroom, tegenover stroom uit hernieuwbare bronnen.
CO₂ en andere gevolgen
Bij verbranding komt de opgeslagen koolstof vrij als CO₂. Die extra CO₂ versterkt het natuurlijke warmte-effect van de atmosfeer. Daarnaast spelen er effecten die losstaan van de verbranding zelf:
- methaanlekkage bij winning en transport van aardgas;
- luchtverontreiniging door fijnstof, stikstofoxiden en zwaveldioxide;
- aantasting van natuur en landschap bij mijnbouw en boringen;
- bodemdaling en aardbevingen bij gaswinning.
Het aandeel in de Nederlandse energiemix
Nederland draait nog steeds voor een groot deel op fossiele energie, maar het aandeel hernieuwbaar groeit gestaag. In 2025 kwam 22,7 procent van het totale Nederlandse energieverbruik uit hernieuwbare bronnen, blijkt uit voorlopige cijfers van het CBS. Voor elektriciteit alleen ligt het aandeel hernieuwbare productie aanzienlijk hoger dan voor het totale energieverbruik, omdat warmte en vervoer nog grotendeels op gas en olie draaien.
Kolen verdwijnen uit de elektriciteitsproductie
Voor kolen is het niet bij beleidsvoornemens gebleven. De Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie trad op 20 december 2019 in werking en verbiedt het opwekken van elektriciteit met kolen. Installaties met een elektrisch rendement van 44 procent of meer zijn tot 1 januari 2030 van dat verbod uitgezonderd.
In 2026 zijn er in Nederland nog vier kolencentrales in bedrijf. De Amercentrale valt onder een kortere overgangstermijn en mag tot eind 2027 kolen stoken; voor de overige drie loopt de uitzondering tot eind 2029.
Wat het voor jou betekent
Als afnemer merk je het onderscheid vooral in het type contract dat je afsluit. Een leverancier levert stroom met garanties van oorsprong uit hernieuwbare bronnen, of stroom zonder die herkomst. Voor gas bestaat een vergelijkbaar onderscheid via gecompenseerd of groen gas, al blijft de verbranding in je cv-ketel in beide gevallen dezelfde CO₂ opleveren. Wie de uitstoot van het eigen huishouden wil terugbrengen, komt daarom in de praktijk uit bij minder verbruiken en bij overstappen op duurzame alternatieven.
Bronnen: CBS, Rijksoverheid, Milieu Centraal. Geraadpleegd september 2026.
